Εργαστήριο για Νέους Ερευνητές στην Διδακτική των Μαθηματικών

Η Ένωση Ερευνητών Διδακτικής των Μαθηματικών οργανώνει Εργαστήριο για νέους ερευνητές (ΝΕΡ) της Διδακτικής των Μαθηματικών στο πλαίσιο του 11ου Πανελληνίου Συνεδρίου στο Ηράκλειο Κρήτης.
Το Εργαστήριο συνιστά δραστηριότητα της Ένωσης και εντάσσεται για δεύτερη φορά στο πρόγραμμα εργασιών του Συνεδρίου της. Φιλοδοξεί να καθιερωθεί ως θεσμός των Συνεδρίων της Ένωσης με ιδιαίτερη σημασία, καθώς εντάσσεται στην ευρύτερη δράση της για την ανάπτυξη της αντίστοιχης ελληνικής ερευνητικής κοινότητας.

Το Εργαστήριο απευθύνεται σε προπτυχιακούς φοιτητές/ριες που ενδιαφέρονται για μεταπτυχιακές σπουδές σχετικές με την Μαθηματική Εκπαίδευση, σε μεταπτυχιακούς φοιτητές/ριες που παρακολουθούν Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών με σχετικό αντικείμενο, υποψήφιους/ες διδάκτορες στο πεδίο της Μαθηματικής Εκπαίδευσης, εκπαιδευτικούς ή άλλους ενδιαφερόμενους που επιδιώκουν ή αναπτύσσουν ερευνητική δράση σε θέματα μάθησης και διδασκαλίας των Μαθηματικών σε τυπικά ή άτυπα περιβάλλοντα μάθησης ή/και διδασκαλίας των Μαθηματικών.

Το Εργαστήριο προγραμματίζεται για την Παρασκευή 27 Μαρτίου 2026 και οργανώνεται σε δύο μέρη:

  • Α΄ Μέρος: Περιλαμβάνει θεματικές ενότητες και απευθύνεται σε όλες και όλους τους ΝΕΡ. Εστιάζει σε μια θεωρητική εισήγηση ως εισαγωγή στα Εργαστήρια (30 λεπτά για κάθε ομάδα ερευνητών/τριών και 30 λεπτά συζήτηση στην ολομέλεια).
  • Β΄ Μέρος: Περιλαμβάνει Εργαστήρια στα οποία οι ΝΕΡ θα εμπλακούν σε δραστηριότητες μιας θεματικής ενότητας.

Το πρόγραμμα των Εργαστηρίων διαμορφώνεται ως εξής: 

  • 10.00-13.00:                 Α΄μέρος
  • 13.00-14.00:                 Γεύμα
  • 14.00-16.00:                 Β΄μέρος

1η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

Σόνια Καφούση, Χρυσάνθη Σκουμπουρδή & Πέτρος Χαβιάρης

ΑΝΑΛΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

Το σχολικό εγχειρίδιο των μαθηματικών είναι ένα παιδαγωγικό, διαλογικό, πολυτροπικό κείμενο σε έντυπη ή/και ψηφιακή μορφή, το οποίο υποστηρίζει τους στόχους του Προγράμματος Σπουδών για τα μαθηματικά σε μια συγκεκριμένη τάξη και εκπαιδευτική βαθμίδα. Η πολυτροπικότητα στα σχολικά εγχειρίδια των μαθηματικών αφορά τη συνδυασμένη και αλληλεξαρτώμενη χρήση γλωσσικών, συμβολικών, απεικονιστικών και ψηφιακών διαδραστικών σημειωτικών πόρων για την κατασκευή και την κατανόηση του μαθηματικού νοήματος. Η σχετική έρευνα εστιάζει κυρίως στον τρόπο με τον οποίο οι διαφορετικοί πόροι συνδυάζονται και αλληλεπιδρούν, στη σχέση της πολυτροπικότητας με την επίλυση προβλημάτων και τις επιδόσεις των μαθητών/τριών και στη χρήση και ερμηνεία των διαφορετικών αναπαραστάσεων από μαθητές/τριες και εκπαιδευτικούς. Παράλληλα, αναδεικνύει την ανάγκη για σαφή κριτήρια ποιότητας σχεδιασμού και αξιολόγησης των σχολικών εγχειριδίων, δίνοντας έμφαση στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών (Koschwitz & van den Ham, 2025∙ Ruamba et al., 2025).

Ένα μεθοδολογικό πλαίσιο ανάλυσης της πολυτροπικότητας στηρίζεται στη σημειο-γνωστική προσέγγιση (semio-cognitive approach) του Duval, ο οποίος αναφέρει δύο τύπους μετασχηματισμού σημειωτικών αναπαραστάσεων, την επεξεργασία και τη μετατροπή. Η μελέτη της πολυτροπικότητας στα σχολικά εγχειρίδια των μαθηματικών αφορά στη μετατροπή, δηλαδή τον μετασχηματισμό μιας αναπαράστασης από ένα σημειωτικό σύστημα σε ένα άλλο διαφορετικό, εστιάζοντας στη διερεύνηση στοιχείων που «προσκαλούν» τους/τις μαθητές/τριες να πραγματοποιήσουν αυτή τη διεργασία (Duval, 2006, 2017). Ένα άλλο μεθοδολογικό πλαίσιο αποτελεί η συστημική λειτουργική-πολυτροπική ανάλυση λόγου (systemic functional-multimodal discourse analysis), η οποία διερευνά πώς διαφορετικοί σημειωτικοί πόροι αλληλεπιδρούν (intersemiosis) για να παράγουν νόημα σε ένα κείμενο (O’Halloran, 2007, 2015). Συγκεκριμένα μελετώνται σημειωτικοί μηχανισμοί που αφορούν τη συνοχή (semiotic cohesion), την υιοθέτηση (semiotic adoption), την ανάμειξη (semiotic mixing), την αντιπαράθεση στον κειμενικό χώρο (juxtaposition and spatiality), τη μετάβαση (semiotic transition) και τη μεταφορά (semiotic metaphor) ανάμεσα σε διαφορετικούς πόρους. 

Στο εργαστήριο οι συμμετέχοντες/ουσες θα έχουν την ευκαιρία να αξιοποιήσουν τα παραπάνω μεθοδολογικά πλαίσια, που θα έχουν παρουσιαστεί στη θεωρητική μας εισήγηση, για την ανάλυση συγκεκριμένων περιπτώσεων που αφορούν την πολυτροπικότητα στα σχολικά εγχειρίδια των μαθηματικών.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Duval, R. (2006). A cognitive analysis of problems of comprehension in a learning of mathematics. Educational Studies in Mathematics, 61, 103–131. https://doi.org/10.1007/s10649-006-0400-z

Duval, R. (2017). Understanding the mathematical way of thinking – the registers of semiotic representations. Springer.

Koschwitz, C. & van den Ham, A.-K. (2025). Linguistic and multimodal design of mathematics textbooks – A systematic review. In F. Isensee, T. Mayer, L. Pohle & D. Töpper (Eds.), Interdisziplinäre Beiträge zur Bildungsforschung (pp. 64–90). Berlin Universities Publishing.

O’Halloran, K. L. (2007). Systemic Functional Multimodal Discourse Analysis (SF-MDA) Approach to Mathematics, Grammar and Literacy.  In A. McCabe, M. O’Donnell & R. Whittaker (Eds.), Advances in Language and Education (pp. 75–100). Continuum. 

O’Halloran, K. L. (2015). The language of learning mathematics: A multimodal perspective. The Journal of Mathematical Behavior, 40 (Part A), 63–74. https://doi.org/10.1016/j.jmathb.2014.09.002

Ruamba, M.-Y., Sukestiyarno, Y.-L., & Rochmad, R. (2025). The impact of visual and multimodal representations in mathematics on cognitive load and problem-solving skills. International Journal of Advanced and Applied Sciences, 12(4), 164–172. https://doi.org/10.21833/ijaas.2025.04.018 

2η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

Δέσποινα Πόταρη & Γεωργία Πετροπούλου

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ ΑΠΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΟΠΤΙΚΕΣ

Στο εργαστήριο αυτό οι νέοι/ες ερευνητές/τριες θα έρθουν σε επαφή αφενός με μεθοδολογικά/θεωρητικά ζητήματα ανάλυσης δεδομένων αναφορικά με τη διδασκαλία και αφετέρου με την ανάλυση εμπειρικών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Πιο συγκεκριμένα, το εργαστήριο θα εξελιχθεί σε δύο μέρη, το θεωρητικό και το πρακτικό. 

Στο θεωρητικό μέρος θα συζητήσουμε κάποια παραδείγματα ανάλυσης με διαφορετικές θεωρητικές οπτικές, όπως  γνωστικές (π.χ Ellis et al. 2019) ή κοινωνικοπολιτισμικές (π.χ. Jaworski & Potari 2009∙ Potari et al. 2023)  προσεγγίσεις, αλλά και με οπτικές που επιχειρούν έναν συνδυασμό αυτών. 

Στο πρακτικό μέρος οι συμμετέχοντες/ουσες θα ασχοληθούν με το να αναλύσουν οι ίδιοι/ες δεδομένα από διδασκαλίες. Θα δοθούν πραγματικά δεδομένα διδασκαλίας ως παραδείγματα, τα οποία οι νέοι ερευνητές/τριες θα κληθούν να αναλύσουν με την οπτική που είναι πιο συμβατή με τα δικά τους ερευνητικά ενδιαφέροντα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Jaworski, B., & Potari, D. (2009). Bridging the macro-and micro-divide: Using an activity theory model to capture sociocultural complexity in mathematics teaching and its development. Educational studies in mathematics, 72(2), 219–236. https://doi.org/10.1007/s10649-009-9190-4

Ellis, A., Özgür, Z., & Reiten, L. (2019). Teacher moves for supporting student reasoning. Mathematics Education Research Journal, 31(2), 107–132. https://doi.org/10.1007/s13394-018-0246-6

Potari, D., Jaworski, B., & Petropoulou, G. (2023). Theorizing university mathematics teaching: the Teaching Triad within an Activity Theory perspective. Educational Studies in Mathematics, 114(1), 1–16. https://doi.org/10.1007/s10649-023-10244-x

3η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

Χαράλαμπος Σακονίδης, Χαρούλα Σταθοπούλου, Άννα Κλώθου & Βασιλική Χρυσικού

ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΥΑΛΩΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ

Η κατανόηση της μάθησης και της διδασκαλίας των μαθηματικών σε κοινωνικά ευάλωτα περιβάλλοντα απαιτεί ερευνητικές προσεγγίσεις ικανές να αποτυπώσουν την πολυπλοκότητα των αλληλεπιδράσεων, τις εμπειρίες των μαθητών/ριών, καθώς και τις κοινωνικο-πολιτισμικές και πολιτικές συνθήκες που διαμορφώνουν τη μαθηματική δραστηριότητα. 

Οι ποιοτικές ερευνητικές μεθοδολογίες προσβλέπουν στην ανάδειξη αυτών των ζητημάτων, δίνοντας έμφαση στο συγκείμενο, τη φωνή των συμμετεχόντων και την ερμηνεία. Ωστόσο, οι ερευνητές/τριες στα αρχικά στάδια της σταδιοδρομίας τους συχνά έχουν περιορισμένες ευκαιρίες να εμπλακούν βιωματικά με ποιοτικά δεδομένα και να στοχαστούν πάνω στις μεθοδολογικές και ηθικές προκλήσεις που ανακύπτουν κατά την έρευνα σε κοινωνικά ευάλωτα πλαίσια. 

Το εργαστήριο αποσκοπεί να προσφέρει στους συμμετέχοντες μια εμπειρία σε αυτήν την κατεύθυνση, στοχεύοντας, ειδικότερα στην εισαγωγή τους σε ποιοτικές ερευνητικές μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται στην έρευνα της μαθηματικής εκπαίδευσης σε κοινωνικά ευάλωτα περιβάλλοντα και στην ανάλυση αντίστοιχων ποιοτικών δεδομένων μέσω διαφορετικών αναλυτικών φακών.

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ

Το εργαστήριο αναπτύσσεται σε δύο αλληλένδετα μέρη.

Μέρος 1. Εννοιολογικά θεμέλια ποιοτικών μεθοδολογιών 

Εισαγωγή στις ποιοτικές προσεγγίσεις μέσω διαδραστικών δραστηριοτήτων που βασίζονται σε αυθεντικά περιβάλλοντα μαθηματικής εκπαίδευσης. Παρουσίαση και συζήτηση ποιοτικών μεθοδολογιών,  ερευνητικών εργαλείων παραγωγής δεδομένων και τρόπων ανάλυσης δεδομένων (ανάλυση λόγου, θεματική ανάλυση, ανάλυση εθνογραφικών δεδομένων).

Μέρος 2: Βιωματική ανάλυση ποιοτικών δεδομένων

Εργασία σε μικρές ομάδες με ανώνυμα δεδομένα, όπως αποσπάσματα απο-μαγνητοφωνημένων συζητήσεων τάξης, συνεντεύξεις μαθητών/ριών ή εκπαιδευτικών ή ερευνητικά ημερολόγια. Συζήτηση στην ολομέλεια με στόχο την ανάδειξη του πώς διαφορετικές ποιοτικές προσεγγίσεις καθιστούν ορατές διαφορετικές όψεις της μάθησης και της διδασκαλίας των μαθηματικών. 

Το εργαστήριο φιλοδοξεί να συμβάλει στην ενδυνάμωση της ερευνητικής δραστηριότητας της κοινότητας της μαθηματικής εκπαίδευσης, προσφέροντας σε νέους ερευνητές/ριες τη δυνατότητα δομημένης, βιωματικής εμπλοκής σε στοχευμένες ποιοτικές μεθοδολογίες. Δίνοντας έμφαση στα κοινωνικά ευάλωτα πλαίσια και στην ηθική αναστοχαστικότητα (ethical reflexivity), το εργαστήριο υποστηρίζει την ανάπτυξη μεθοδολογικής ευαισθησίας και κριτικής επίγνωσης, χαρακτηριστικά αναγκαία για την έρευνα με επίκεντρο την ισότιμη πρόσβαση στη μαθηματική γνώση και σκέψη, μια κρίσιμη συνιστώσα της έννοιας της κοινωνικής δικαιοσύνης